Er is een fout opgetreden, probeer het later nog eens.

De NPO app

Download

VPRO, 13 maart 1994

27 dec 2010 14:04

• VPRO • 61 min

Documentaire van Kiki Amsberg over het voormalige tbc-sanatorium en latere ziekenhuis Zonnestraal, op de grens van Hilversum en Loosdrecht. Oude socialistische idealen van de stichter "Ome Jan" van Zutphen gaan samen met de ideeën van architect Jan Duiker over helderheid en techniek van het Nieuwe Bouwen. Op 12 juni 1928 werd het tbc-sanatorium Zonnestraal geopend, gebouwd volgens inzichten waarin genezing, wonen en arbeid samengaan. Oorspronkelijk bestemd voor zieke (familieleden van) diamantbewerkers die aan TBC leden. Het gebouw is bekostigd uit de opbrengsten van koperen stelen, een afvalproduct van de diamantindustrie. Na een conflict in 1905 over het eigendom van de stelen, werden ze naar Jan van Zutphen, secretaris van de Algemene Diamantbewerkers Bond (ANDB) gebracht, waarna "Het Koperen Stelenfonds" de financiële basis vormde van het sanatorium. De nu gesloten en vervallen gebouwen, waren van 1957 tot 1991 in gebruik als algemeen ziekenhuis. INTERVIEWS (in en om de gebouwen) met: - Aaltje Strouken-Ottema, oud-verpleegkundige, over haar zorg voor de TBC-patiënten; - Gerrit Dankers, ex-patiënt/nazorger, over Zonnestraal tijdens WO II; verpleging in de boshutten; de revalidatie; - Wessel de Jonge, architect, over de gebruikte bouwtechnieken; - Jan Piet Kloos, architect en medewerker van Duiker, over de bouw van Zonnestraal; - Salvador Bloemgarten, biograaf Henri Polak, over de invloed van Polak op de diamantbewerkers, die hij hygiëne bijbracht; - Wietske van Agtmaal, conservator Vakbondsmuseum, over het koperen stelen conflict; - Klaas Peys (Koperen Stelenfonds), toont een metalen bus waarin de stelen verzameld werden en verklaart het gebruik van de stelen; - Arthur Hofmans, stiefzoon van Duiker, over zijn jeugd; - ex-werkmeisjes Wieke, Anna en Lies, die elkaar weer ontmoeten bij het zusterhuis. OPTREDEN: 23:19:35 De Stem des Volks (op balcon Zonnestraal) met socialistisch strijdlied. SHOTS (kleur): door het hele programma ext. en int. van Zonnestraal; 22:35:39 ext. en int. gebouw Diamantbewerkersbond van architect Berlage; cu's van glas-in-lood ramen en jugendstil-interieur; 22:49:07 huizen gebouwd volgens "De Amsterdamse School" en "De Delftse School"; 22:50:12 huizen in Den Haag, Scheveningen en tuinderswoning in Aalsmeer ontworpen door Jan Duiker en Bernard Bijvoet; 23:17:26 bank met tekst: Dank aan "Ome Jan". SHOTS/DUPES (zw/wit): div. historische opnamen van Zonnestraal (ook dmv projectie op muur van ziekenhuis); tbc-patiënten in bed; verpleegsters; 22:34:55 verpleegsters openen ramen van ziekenhuis; jongen in wastobbe; 22:38:36 diamantbewerkers aan het werk; 22:39:36 Jan van Zutphen bij diamantslijpers; 22:41:04 + 22:43:27 Jan van Zutphen over het verzamelen van de koperen stelen; 22:44:07 diamantslijper mengt olie met diamantslijpsel; onderzoek van slijpsel in laboratorium; terugwinning van diamantstof uit slijpselpoeder; 22:46:48 ANDB bijeenkomst en optocht (1919) met Polak en Van Zutphen; 22:47:55 bestuur ANDB bezoekt toekomstig terrein Zonnestraal; 23:08:06 fragment uit film "Verpleging TBC patiënten aller gezindten op Zonnestraal"; 23:11:06 meubelmakers in revalidatieloodsen; 23:16:31 afscheid Van Zutphen als voorzitter van Zonnestraal. FOTO'S: - div. luchtfoto's en ext. van Zonnestraal; - div. foto's van diamantbewerkers; 22:35:24 schilderij Henri Polak; 22:51:21 bouwtekeningen en ontwerpen van Zonnestraal; 22:02:03 familiefoto's van Duiker; 22:55:04 van Zutphen, Sajet, van Lier (directeur Zonnestraal), Merkelbach, Bijvoet; 22:57:11 + 23:00:15 bouw van Zonnestraal.