Er is een fout opgetreden, probeer het later nog eens.

De NPO app

Download

Ondanks terpen en paalwoningen zwaar getroffen

15 jun 2014 22:00

NTR • 4 min

De huizen op Marken waren aangepast op overstromingen: ze stonden op terpen of men woonde in een paalwoning. Maar tijdens de watersnoodramp van 1916 wordt het eiland toch zwaar getroffen, er vallen 16 doden.

Tijdens de watersnoodramp van 1916 overstroomt een groot deel van Noord Holland. Vooral het eiland Marken wordt zwaar getroffen, hier vallen 16 doden. Dat is heel aangrijpend voor de bewoners. Marken heeft in die tijd wel vaker last van overstromingen, omdat de dijken eigenlijk te laag zijn, maar er vielen nooit veel slachtoffers. De Markers hadden zich namelijk heel slim aangepast op de vele overstromingen in die tijd. Historicus van Marken Jan Schild weet daar meer van. Marken beschermde zich tegen het water door huizen op terpen te bouwen, want Marken liep vroeger wel een of twee keer per jaar onder water. En het water, de zeespiegel, ligt hoger dan het maaiveld. Dus dat betekent, als het water in de zee erg hoog kwam, liep het over de dijk heen, en het maaiveld lag lager, dus dan liep dat hele kuipje vol. Eind 19e eeuw ging men ook paalwoningen bouwen. Als het water kwam, kon het gewoon onder het huis doorspoelen. De paalwoningen zijn zo ingedeeld dat iedereen gewoon kan doorleven als het water komt. Tijdens een overstroming verplaatsen alle eilandbewoners zich met bootjes tussen de huizen. Ze kunnen makkelijk in en uit stappen vanaf de balustrades, die bovenaan de palen liggen: hoog en droog. Maar waarom gaat het dan mis in 1916? Een aantal nieuwe huizen is op een andere manier gebouwd en zijn daarom veel kwetsbaarder. Dit huis is helemaal van z’n fundamenten afgeslagen en om de terp heen gedreven. Er zijn vier mensen in omgekomen. Weggedreven met vier mensen erin, ongelofelijk. Deze zijn in 1911 gebouwd, moet je nagaan: 1911 gebouwd, 1916 omgeslagen en die hadden ze dus helemaal dichtgebouwd. En mijn idee is dat daardoor, dat daarom dat huis weggeslagen is, en dat die zijn omgevallen. Het water had meer vat op de huizen, omdat de onderkant met stenen is dichtgemaakt. Daarom zijn er in 1916 zoveel mensen verdronken. Iemand die de watersnood wel overleeft heeft is Lijsje Wilhelmina van Riel. Ze heet niet zomaar Wilhelmina. Ze krijgt haar hele leven lang brieven en cadeautjes van koningin Wilhelmina. “Mijn moeder is geboren in de watersnood van 1916. Hier op Marken. Hier woonde mijn grootmoeder, en bij haar grootmoeder thuis is ze geboren. En hoer stond het water dus ook al hoger dan de dijk? Ja, op raamhoogte al. Volgens mij is ze op de zolder geboren. Twee dagen later kwam de koningin hier, die had gehoord van de ramp en toen hoorde ze dat er een baby’tje geboren was, en toen is ze erheen gegaan en toen heeft ze gevraagd of ze de naam Wilhelmina ervoor mocht hebben. Ze heette Lijsje, en toen is ze Wilhelmina Lijsje gaan heten. Zo kan een overstroming ook tot een speciale vriendschap leiden. En toen ze getrouwd was en kinderen kreeg, kregen wij ieder jaar allemaal cadeautjes. Ieder jaar persoonlijk gebracht door de hofdame, dus dat was iedere kerst eigenlijk een beetje feest.