Er is een fout opgetreden, probeer het later nog eens.

De NPO app

Download

VPRO Tegenlicht

De eeuw van Kohnstamm

7 sep 2003 21:00

VPRO • 60 min

Max Kohnstamm (1914-2010) was een van de vormgevers van een verenigd Europa. Tegenlicht vroeg Kohnstamm in 2003 naar zijn visie op de huidige ontwikkelingen en de toekomst van de Europese Unie. Wat kan Europa volgens hem nog betekenen in de 21ste eeuw?

Max Kohnstamm (1914 - 2010) komt weliswaar uit een andere eeuw, maar kan als geen ander vertellen over de gevaren waaraan de wereld in de internationale politiek bloot staat. Zijn visie op de wereld gaat verder dan menigeen die zegt dat de toestand zorgelijk is. Kohnstamm legt haarfijn uit dat het onzinnig is dat het Witte Huis probeert het oude Amerikaanse adagium ‘wat goed is voor General Motors, is goed voor de VS’, naar wereldschaal te vertalen. Wat goed is voor de VS, is lang niet altijd goed voor de wereld. Dat komt volgens Kohnstamm enerzijds omdat het monopolie van geweld niet meer bij de staat ligt. Iedereen met e-mail en een schuur kan terreur initiëren. Anderzijds trekken de Amerikanen ten strijde op momenten dat er naar samenwerking gezocht moet worden. Sinds Bush aan de macht is staan de VS voor een bekrompen idealisme, is er minder sprake van internationalisme, en heeft multilateralisme geen prioriteit meer. Het niet ondertekenen van het Verdrag van Kyoto, het niet willen meewerken aan een internationaal strafhof, het opzeggen van het ABM-wapenbeheersingsverdrag zijn voorbeelden van een unilaterale politiek, waarbij het gebruik van macht centraal staat. Al jong maakte Kohnstamm kennis met het land dat een grote rol in de wereld wenst te spelen. Als 24-jarige student reisde hij een jaar lang door de VS en studeerde hij daar. Toen al schreef hij in brieven over het dominante karakter van de Amerikaanse cultuur. En volgens de jonge Kohnstamm hechtten ook in die tijd de VS aan een goede band met Europa. Kohnstamms visie op de huidige internationale situatie wordt niet alleen gevormd door zijn reis naar de VS en zijn samenwerking met Jean Monnet. Ook zijn verblijf tijdens de Tweede Wereldoorlog in kamp Amersfoort is vormend geweest: 'Ik heb het voorrecht gehad in een concentratiekamp te mogen zitten; daar heb ik geleerd waar recht ophoudt en de hel begint.' Hoe ziet Kohnstamm in de huidige internationale constellatie de toekomst van de EU? De uitbreiding met tien nieuwe lidstaten lijkt voor de slagvaardigheid van de EU een te grote stap. Wat kan Europa nog betekenen in de 21e eeuw? Is er een oud en nieuw Europa? Deze en andere vragen worden aan Kohnstamm voorgelegd. Hijzelf is nog steeds actief in Europa. Hij is onder meer lid van de denktank The European Policy Center en reist daarvoor regelmatig naar Brussel. Samenstelling: Edmond Hofland/Hans Keller research: Edmond Hofland productie: Karin Spiegel/Madeleine Somer Eindredactie: Hans Keller/Doke Romeijn/Frank Wiering

VPRO Tegenlicht >